Column: Minister Van Essen negeert actuele wetenschappelijke data

Nieuwe ministers worden over het algemeen eerst een paar maanden ingewerkt om de materie waar ze over gaan goed tot zich te kunnen nemen. Minister Van Essen van LVVN mag daarvoor naar de rechtbank. En dat is eigenlijk best een beetje treurig. Stichting Stikstofclaim is een rechtszaak gestart tegen het ministerie van LVVN, omdat de met Nutriënten Verontreinigde (NV) gebieden volgens Stikstofclaim niet langer meer van kracht zijn. Wat is het geval? Die NV-gebieden zijn onderdeel van het 7^e actieprogramma nitraat. Die liep op 31 december jongsleden af. Het vorige kabinet stuurde daarover een brief naar de Tweede Kamer. Daarin stelt het ministerie dat de maatregelen gewoon door blijven lopen tot er een 8^e actieprogramma van kracht is. Dus blijven de NV-gebieden van kracht en daarmee de strengere mestnormen binnen die gebieden dan die Europa eist. In de NV-gebieden geldt namelijk een korting op de totale stikstofgebruiksnorm.

Juridische interpretatie of beleid

Maar dat de aanwijzing van de NV-gebieden in stand blijft, is een interpretatie van de juridische afdeling van het ministerie, een politieke visie of beide. Interessant is hoe het nieuwe kabinet daarmee omgaat. Minister Van Essen straalt uit dat hij niet wil polariseren zoals zijn partijgenoot Tjeerd de Groot wel deed. Van Essen geeft ook aan dat hij samen met de landbouwsector, en dus met draagvlak van boeren, beleid wil ontwikkelen. Maar deze lakmoesproef zal de landbouwsector teleurstellen. In plaats van het gesprek aan te gaan met de sector over de NV-gebieden, kiest Van Essen ervoor om de NV-gebieden in stand te houden.

Van Essen stuurde deze week een briefje naar de advocaat van Stichting Stikstofclaim. Daarbij verwijst hij naar de eerder gestuurde brief aan de Tweede Kamer dat de maatregelen overeind blijven. Als argument om de NV-gebieden in stand te houden voert hij aan dat de NV-gebieden ook in de meststoffenregeling staan. Dat zal vast waar zijn, maar als de grondslag voor de aanwijzing van de NV-gebieden er niet meer is, dan moet de actie van de minister natuurlijk zijn dat hij de meststoffenregeling daarop aanpast. Maar daar kiest hij of zijn juridische afdeling niet voor.

Oude data

In het briefje aan de advocaat staat nog iets interessants. Stichting Stikstofclaim voert namens twee akkerbouwers aan dat er vorig jaar zomer een nieuwe bronnenanalyse is uitgevoerd in opdracht van het ministerie door Wageningen Universiteit. Daaruit bleek dat het aandeel van de landbouw in de vervuiling van het water een stuk lager ligt, dan waar het ministerie mee werkte toen het de NV-gebieden instelde. En in een kort geding dat tegen de Staat was aangespannen in januari 2025 stelt de rechter dat daar rekening mee gehouden dient te worden. Nu dat vaststaat zou dat volgens Stikstofclaim ook meegewogen moeten worden.

Interessant is dat minister Van Essen hier inhoudelijk geen weerwoord op geeft. Hij schrijft het volgende: „De Wageningen Universiteit heeft inderdaad een nieuwe bronnenanalyse opgeleverd. Dat betekent echter niet dat de aanwijzing van de NV-gebieden zou moeten worden ingetrokken (laat staan: onmiddellijk).” De minister geeft dus niet aan waarom hij dat standpunt in neemt. Hij geeft vervolgens alleen aan dat hij de nieuwe bronnenanalyse gaat gebruiken bij een 8^e actieprogramma. De minister: „De geactualiseerde bronnenanalyse zal door mij worden betrokken bij het vaststellen van maatregelen in het kader van het 8e actieprogramma Nitraatrichtlijn dat ter verbetering van de waterkwaliteit zal worden opgesteld. Maar dat laat onverlet dat tot dat moment de aanwijzing van de NV-gebieden van kracht kan blijven.”

Politieke houding Van Essen

Wat Van Essen hier stelt zegt in mijn ogen veel over hoe hij naar de materie kijkt. Hij weet dat de NV-gebieden zijn ingesteld op verouderde data en dat nieuwe data laat zien dat de impact van de landbouw een stuk kleiner is. Hij weet daardoor ook dat de strengere mestnormen binnen die NV-gebieden daardoor onterecht of deels onterecht zijn ingesteld. In plaats van de sector hier tegemoet te komen, omdat het ministerie zich op verouderde data baseerde, doet Van Essen niets. Dat zegt dus veel over hoe Van Essen daar politiek in staat. In plaats van minimaal het gesprek hierover aan te gaan, laat Van Essen het nu aankomen op een rechterlijke uitspraak. Want dat is het gevolg van zijn briefje. Ik hoop dat deze houding niet de toon zet voor de rest van zijn ministerschap.