Landbouw reageert wisselend op plannen nieuw kabinet: 'Valt over te praten', maar ook 'beleid zorgt voor krimp'

Agractie is niet blij met het coalitieakkoord 'Aan de slag' van D66, VVD en CDA. Boeren gaan volgens Agractie een hoge prijs betalen voor generieke emissiereductiemaatregelen, waarvan het maar de grote vraag is of die effectief zijn.

'We vinden het zeer zorgelijk dat er een zeer grote focus ligt op één drukfactor: stikstof', schrijft Agractie-bestuur in een verklaring uitgegeven door voorzitter Alien van Zijtveld. 'Boeren krijgen te maken met bedrijfsspecifieke doelen en bij het niet halen intrekken van dier- of fosfaatrechten. Daarbij komt dat boeren in zones rondom Natura 2000-gebieden te maken krijgen met nog scherpere doelen.'

Door het voorgestelde beleid gaan vooral boeren verdwijnen, denkt Agractie. 'De coalitie lijkt de agrarische sector perspectief te willen bieden, maar dat perspectief komt dan wel neer op krimp, krimp en nog eens krimp. Voedselproductie en oog hebben voor de kwaliteiten die de sector te bieden heeft lijkt een ondergeschoven kindje te zijn.'

Positief punt is volgens Agractie het voornemen om de KDW-doelstellingen uit de wet te schrappen, alleen is volgens de boerenorganisatie niet duidelijk wat daar in de plaats voor komt. 'We zijn ook blij dat het coalitieakkoord spreekt over landelijke regie, iets waarvoor Agractie al lang gepleit heeft. We zien de laatste jaren dat provincies eigenhandig met beleid komen (bijvoorbeeld Utrecht en Brabant) en er grote verschillen ontstaan tussen provincies. Dat moeten we niet willen. Maar de manier waarop is allesbepalend.'

In het nieuwe coalitieakkoord van CDA, VVD en D66 is expliciet vastgelegd dat het nieuwe kabinet wil inzetten op een forse groei van biologische landbouw en consumptie met het voortzetten van het Actieplan Biologisch. Biohuis, de belangenbehartiger van biologische boeren en tuinders in Nederland, juicht deze koers van het aanstaande kabinet toe.

Dat schrijft Biohuis in een verklaring over het coalitieakkoord ‘Aan de slag’ van D66, CDA en VVD, dat vrijdagmiddag is gepresenteerd.

Investeringen

'Daarmee committeert de nieuwe coalitie zich aan de doelstelling van minimaal 15 procent biologisch landbouwareaal in 2030', schrijft Biohuis via een verklaring van directeur Sander van Diepen. 'Om dit nog deze regeerperiode te behalen moeten er substantiële extra investeringen gedaan worden om deze ambitie te realiseren en gaat graag in gesprek over de uitwerking en dekking ervan.'

De ambities uit het coalitieakkoord sluiten aan bij de bestaande nationale doelstelling in 2030 en het Actieplan Biologisch, waarin deze ambitie (15 procent biologisch landbouwareaal, red) centraal staat. Biohuis: 'Wij zien in het coalitieakkoord herbevestiging van het belang dat het kabinet hecht aan een duurzame transitie van de landbouwsector. Het is volgens de organisatie essentieel dat deze ambitie nu ook vertaald wordt in concrete maatregelen en extra financiële ruimte voor biologische boeren en tuinders.'

Stimulering

Biohuis benadrukt dat het succes van deze ambitie niet alleen ligt bij de vastgestelde doelen, maar vooral bij de concrete invulling. 'Via een groter budget tot werkbare steunmaatregelen voor omschakeling, stimulering van vraag en afzet in de keten. Gecombineerd met heldere randvoorwaarden zodat boeren vooruit kunnen plannen en investeren. De organisatie blijft daarom actief in gesprekken met het aanstaande kabinet en de Tweede Kamer om te zorgen dat de plannen in praktijk worden gebracht.'

LTO is tevreden over het coalitieakkoord van D66, CDA en VVD. „Ondanks grote, openstaande punten legt het coalitieakkoord een basis die vertrouwen wekt,’ zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans.

Het nieuwe kabinet houdt vast aan doelsturing en benadrukt dat zij toekomstig beleid samen met boeren en tuinders vorm wil geven. „Heel terecht en cruciaal voor succes", benadrukt Koopmans, die tijdens de formatie twee keer mocht aanschuiven. „Maak van boeren en tuinders je partner in plaats van je gespreksonderwerp. Die handschoen pakken we graag op."

„Juist in tijden van verandering is het cruciaal om te investeren in wederzijds vertrouwen", zegt LTO-voorzitter Ger Koopmans. „En na een decennium van wispelturig beleid is het ook écht noodzakelijk om dat serieus te nemen. Want de keuzes die de nieuwe coalitie maakt, zullen in de komende jaren grote effecten hebben voor onze boeren en tuinders. Juist daarom vind ik het positief dat de coalitiepartijen er nadrukkelijk voor kiezen om het beleid samen met boeren en tuinders vorm te geven. Zo kunnen we schouder aan schouder werken aan doelen op een manier die haalbaar en realistisch is, en die de sector écht toekomstperspectief biedt."

Gewasbescherming

Het aangekondigde convenant gewasbeschermingsmiddelen is daarvan een goed voorbeeld. Koopmans: „Het produceren van gezond voedsel en mooi groen met steeds minder middelen is een breed gedeelde wens, maar het is ook topsport. En het is bij uitstek beleid dat niet achter een bureau gemaakt kan worden. Dus heel goed dat het kabinet dit samen met onze telers en tuinders op wil pakken."

LTO vindt het positief dat de Rijksoverheid meer regie wil nemen op het ruimtelijk domein. Voorkomen moet worden dat er te grote verschillen ontstaan tussen provincies bij de regionale uitwerking van landelijk beleid, vindt Koopmans. „Uiteraard is maatwerk van groot belang. Regio’s verschillen van elkaar en dat moet tot uitdrukking komen in het beleid. Maar dat mag niet leiden tot bestuurlijke willekeur: een provinciegrens mag niet de meest bepalende factor zijn voor het toekomstperspectief van een boer of tuinder."

Wel maakt LTO zich zorgen over de implementatie van de nieuwe Natuurherstelverordening, het ontbreken van financiële middelen voor het Convenant Dierwaardige Veehouderij, de autoriteit en de Algemene maatregel van bestuur (AMvB). Ook zonering bij natuurgebieden, invoering van nieuwe dierrechten en grondgebondenheid gaan veel impact hebben, denkt LTO. Koopmans: „Wat een agrariër straks moet doen, moet hij ook kunnen doen: bedrijfsmatig, juridisch en financieel. Daar moeten de middelen uit het stikstoffonds van 20 miljard euro op focussen."

NAJK ziet duidelijke aanknopingspunten in het coalitieakkoord, maar stelt tegelijk dat er nog genoeg werk te verzetten is. Voorzitter Roy Meijer: „Een sterke inhoudelijke basis is gelegd om jonge boeren en tuinders weer perspectief te bieden en het stikstofprobleem aan te pakken. We zien veel van onze inbreng terug. De uitdaging is nu om woorden om te zetten in daden want er is echt nog werk aan de winkel.”

NAJK waardeert dat het kabinet de rol van jonge boeren en tuinders erkent en investeert in deze nieuwe generatie. Daarnaast is er gekozen voor een stevige stikstofaanpak waarin PAS-melders en interimmers worden gelegaliseerd. De basis komt voort uit het stikstofplan waar NAJK aan mee heeft gewerkt. Fiscale regelingen blijven bestaan en de landbouw kan rekenen op een ruim en geborgd budget voor ondersteuning. Toch zijn er een aantal aandachtspunten. Denk aan het verstevigen van de Europese landbouw strategie en de natuuropgave blijft fors, volgens de organisatie voor jonge boeren.

Perspectief

NAJK is positief te zien dat het nieuwe kabinet zich beseft dat de nieuwe generatie een cruciale rol speelt in de toekomst van de agrarische sector. 'Zo blijft de vestigingssteun behouden tot 2035, er komen extra financieringsmogelijkheden, ook de bedrijfsovernameregeling (BOR) en de landbouwvrijstelling blijven in stand. Daarnaast wil het kabinet bouwblokken van stoppende bedrijven op gunstige locaties zoveel mogelijk doorschuiven naar jonge boeren en tuinders die willen doorgaan, maar moeten of willen verplaatsen. Ook is er voor gekozen om de extra ruimte die binnen het GLB wordt geboden, in te zetten voor de ondersteuning van jonge boeren en tuinders. Dit biedt perspectief voor de volgende generatie.'

Het stikstofplan dat NAJK vóór de zomervakantie samen met provincies, gemeenten, waterschappen en LTO presenteerde, vormt duidelijk een fundament voor de procesaanpak en bijbehorende inhoud om vergunningverlening weer los te krijgen.

NAJK: 'De wet wordt aangepast en PAS-melders en interimmers worden gelegaliseerd. Rondom Natura 2000-gebieden komt een zonering die voldoende is voor het betreffende gebied, zo krijgt additionaliteit een gebiedsafhankelijke invulling. Hierbij komt inzet op flankerend beleid en financiële ondersteuning voor de betreffende ondernemers. Doelsturing wordt ingevoerd en is vanaf 2035 afrekenbaar. Positief hierbij is de keuze af te rekenen per dier, op basis van emissie per fosfaat- of dierrecht. Op deze manier kan je als ondernemer nog rechten bijkopen, mocht je in 2035 je doel niet behalen. De doelen van Natura 2000-gebieden worden geëvalueerd op haalbaarheid. NAJK vindt dit zeer verstandig omdat op dit beleid een stuk realisme gewenst is kijkend naar wat je wilt en wat er kan.'

Het kabinet stelt 20 miljard euro beschikbaar voor de komende jaren. Dit budget wordt ondergebracht bij de minister van LVVN. NAJK is positief over deze duidelijke borging van middelen.

Productschappen

Het kabinet wil zwaar investeren in uitvoeringskracht in de vorm van vernieuwde productschappen invoeren, waarin sectorpartijen, bedrijfsleven en overheden gezamenlijk beleid ontwikkelen én uitvoeren. 'Hierdoor krijgt de sector weer meer grip op de uitvoering, wat NAJK als een belangrijke stap ziet.'

Het kabinet wil komen tot een landelijk convenant over gewasbeschermingsmiddelen. NAJK ziet hier de toegevoegde waarde van in, omdat het zorgt voor duidelijkheid en wisselend beleid vanuit gemeenten voorkomt.

Mindere punten

Maar NAJK ziet ook mindere punten. In het regeerakkoord staat nog steeds een grote natuuropgave. 'Die kan een stevige impact hebben op het areaal landbouwgrond en op de bedrijfsvoering van jonge ondernemers. NAJK vindt dat er oog moet zijn voor de gevolgen hiervan op het boerenerf door stevig flankerend beleid.'

Ondanks een uitgebreide Europaparagraaf ontbreekt een duidelijke landbouwstrategie. 'Het regeerakkoord biedt onvoldoende richting om EU-eisen te combineren met een haalbare en uitvoerbare toepassing voor Nederland, zoals bij een mogelijk achtste actieprogramma, de natuurherstelwet en een GLB passend bij de praktijk.'

Als er gekozen wordt voor grondgebondenheid als keuzemodel (via normering of doelsturing) dan is het van cruciaal belang dat er beleid komt om dit haalbaar te maken, volgens NAJK. 'Dit vraagt om sterke uitwerking van doelsturing en voldoende flankerend beleid. In de huidige plannen zien we nog onvoldoende terugkomen wat jonge veehouders concreet gaat helpen om te komen tot de doelen.'

Tot slot benadrukt Meijer het belang van goed leiderschap: „Het is essentieel dat er een daadkrachtige, maar ook menselijke minister wordt aangesteld, die met redelijkheid durft te kiezen. Wij gaan graag in gesprek met de nieuwe bewindspersoon om samen de schouders eronder te zetten.”

De Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) verwelkomt de stevige inzet op de energietransitie in het nieuwe coalitieakkoord. „Dit zal zorgen voor een sterke groei van ‘oranje-groene’ energie, die ons onafhankelijker en sterker maakt, met kansen voor bedrijven en huishoudens", zegt Olof van der Gaag, voorzitter NVDE.

NVDE: 'De keuze om tientallen miljarden te investeren in de energietransitie geeft richting, tempo en ambitie. Het is heel goed dat de cruciale SDE++ voortgezet wordt met 6 nieuwe rondes van elk acht miljard euro. Die kan per ronde pakweg één procent van de Nederlandse energie verduurzamen. Dat tikt aan.'

Van der Gaag: „De goede lijn die Nederland had, wordt nu herpakt en voortgezet. We gaan back to the future."

Stikstof

'We zijn blij dat door wordt gegaan met het verduurzamen van woningen, als beste recept voor een blijvend betaalbare energierekning. Het is ook heel goed en belangrijk dat elektrisch rijden gestimuleerd wordt en laadpalen worden uitgebreid. De spoedaanpak voor netcongestie kan zorgen voor veel snellere procedures. Ook de 20 miljard euro om Nederland van het stikstofslot te halen, gaat groen licht geven voor energieprojecten. Die dragen bij aan stikstofreductie maar desondanks zit ook deze vergunningverlening nu vaak vast door stikstofregels', schrijft NVDE

Van der Gaag: „Het akkoord laat zien dat de energietransitie niet alleen een klimaatopgave is, maar ook een strategische keuze voor economische kracht en geopolitieke onafhankelijkheid. We zien met dit regeerakkoord veel mogelijkheden weer op volle kracht aan de slag te gaan met de energietransitie. Juist ook als groeimotor van onze economie."

Samenwerken

Er moet nog het nodige worden uitgewerkt in de financiering van maatregelen en de concrete vormgeving. „De ambities zijn hoog en dit vraagt veel van iedereen. Daarom is het ook goed dat het coalitieakkoord vastlegt dat er begin 2027 zo nodig aanvullende maatregelen komen. Het is positief en noodzakelijk dat de nieuwe coalitie uitstraalt hier graag in samen te werken met anderen. De duurzame energiesector staat klaar om samen aan de slag te gaan en Nederland naar nieuwe duurzame records te brengen."

Tweede Kamerlid en fractievoorzitter van de huidige regeringspartij BBB wijst erop dat het aanstaande kabinet geen meerderheid heeft in de Eerste en Tweede Kamer. „Daardoor is het regeerakkoord niet meer dan een openingsbod", stelt Van der Plas.

En dat openingsbod kan haar niet bekoren. Van der Plas: „Zolang de modellenwerkelijkheid van het stikstofbeleid niet wordt aangepast, blijf je boeren vastzetten. Dan kun je geen vergunning houden, geen investeringen doen en geen bedrijf toekomstbestendig maken. Volgens BBB staat het akkoord vol met tekentafel-plannen waarvan de rekening terechtkomt op de keukentafel van boeren, burgers en bedrijven."

Hoewel er onderdelen in het akkoord zitten die afzonderlijk positief kunnen zijn, is het totaal volgens BBB zorgwekkend. Van der Plas: „Wat ons betreft is het totaalplaatje desastreus voor het platteland.“

Niet uitbreiden

Jonge boeren kunnen bijvoorbeeld niet uitbreiden onder dit beleid, volgens haar. „Want als je niet weet of je je vergunning houdt, niet kunt investeren en afhankelijk blijft van modellen die niet werken, dan bouw je geen toekomst op.”

BBB benadrukt open te staan voor gesprekken, maar niet bij het kruisje te tekenen. „Goed beleid steunen we. Slecht beleid steunen we niet. BBB blijft constructief, maar zal stevig oppositievoeren tegen maatregelen die de regio, de zorg of het platteland raken."

Het nieuwe coalitieakkoord baart POV zorgen. „Er staan weliswaar positieve zaken in, maar ook zaken met grote impact op de varkenshouderij”, stelt de producentenorganisatie in een eerste reactie op het nieuwe coalitieakkoord.

De varkenshouderij heeft volgens POV altijd verantwoordelijkheid genomen en zal dat blijven doen. Met het Actieprogramma Vitale Varkenshouderij als routeboek voor de toekomst. „Het coalitieakkoord geeft haakjes om op door te bouwen, maar zeker ook nog zorgen waarover we in gesprek gaan.”

POV: „Vol trots en vertrouwen is het nieuwe coalitieakkoord gepresenteerd. Met mooie woorden over bouwen aan vooruitgang en ondernemers ruimte geven om te vernieuwen. Samen verantwoordelijkheid nemen en investeren in de lange termijn. De persconferentie gaf goede moed om het coalitieakkoord te lezen.”

Toch maakt de POV zich zorgen. De reductieopgave voor stikstof wordt weliswaar vooruitgeschoven van 2030 naar 2035, maar blijft fors: de landbouw moet uiteindelijk 42 tot 46 procent minder ammoniak uitstoten dan in 2019. „De omstreden kritische depositiewaarde (KDW) verdwijnt daarbij wel uit de wet”, vervolgt de belangenbehartige van de varkenshouderij. „Daarvoor komt een „juridisch houdbaar alternatief” terug, maar hoe dat eruitziet is nog niet duidelijk. Boeren krijgen wel zelf handelingsperspectief: per bedrijf wordt straks bepaald hoeveel stikstof mag worden uitgestoten.”

Financiële ondersteuning gebiedsprocessen

Gebiedsgerichte aanpak komt weer terug. Er komt financiële ondersteuning voor gebiedsprocessen, zodat extensivering, innovatie en managementmaatregelen verder kunnen worden vormgegeven. Boeren die de gebiedsprocessen begeleiden, ontvangen een vergoeding voor de tijd die zij erin steken. Er worden miljarden gereserveerd voor natuurherstel, gebiedsontwikkeling en landbouwtransitie. Vrijwillige opkoop gaat door met focus op N2000 gebieden én regelingen voor opkoop van oude stallen.

Het POV plaatst toch wel kanttekeningen. „We pleiten al lange tijd voor regelingen die gericht zijn op structuurverbetering en behoud van goede locaties. Dat lezen wij niet terug in het plan en daar zullen we komende tijd fors inzet op blijven plegen.”

Dierwaardige veehouderij

POV vindt het positief dat de coalitie aangeeft het Convenant Dierwaardige Veehouderij, de Autoriteit en de Algemene maatregel van bestuur (AMvB) in samenhang met elkaar te willen bezien. „Het kabinet investeert in een dierwaardige veehouderij door middel van subsidies en fiscale regelingen met het oog op een economisch perspectief voor gezinsbedrijven, staat opgeschreven. Er staat niet bij of er ook middelen voor vrijgemaakt worden. Dat is wel hard nodig om doelen uit het Convenant Dierwaardige veehouderij te behalen.”

Geen afroming terug op tafel

In het akkoord staat beschreven dat afroming plaats gaat vinden bij transacties van fosfaat en dierrechten, buiten familieverband. Dat stuit op felle weerstand vanuit POV: „Ongelofelijk dat dit weer op de agenda staat, terwijl de afroming op varkensrechten juist is teruggedraaid omdat de varkenshouderij haar doelen gaat behalen. Het kan niet zo zijn dat opgaves van andere sectoren afgewenteld blijven worden op de varkenshouderij.”

Goed verdienmodel voorop: geen maakmarkt

In het akkoord staat benoemd dat er afspraken gemaakt worden met agroketens over hoe de overheid beleid kan inrichten zodat duurzame ketens zowel in Nederland als Europa meer afzet kan realiseren. „De consumptie van biologische en duurzame producten wordt gestimuleerd en er wordt ingezet op groei van biologische productie en consumptie voort te zetten. Hiermee zet de coalitie het pad van een maakbare markt voort en dit is een illusie. Een goed verdienmodel zou voorop moeten staan en concurrentiekracht in Europa”, aldus POV in haar eerste reactie. Binnenkort komt de organisatie met een uitgebreidere zienswijze op het nieuwe coalitieakkoord.