BBB en GroenLinks-PvdA vinden elkaar in de provincie: ‘Het zit soms in kleine woordjes’

GroenLinks-fractievoorzitter in Groningen Nadja Siersema-Orsel schreef mee aan de landbouwparagraaf. „Samen met de BBB. Zoeken naar wat ons bindt. Vaak gaat het om het gebruik van de juiste woorden. Een mooi voorbeeld: wij wilden een voedselagenda voor de provincie, maar de BBB vond dat te bindend klinken, als een verplichting. Wij wilden met zo’n agenda vooral voedsel uit de eigen provincie op de kaart zetten. Dat is nu de korte-ketenagenda geworden, want dat is een term die goed bij de BBB past en waar ze helemaal voor zijn. Toen was het voor beide partijen helemaal goed.”
In het coalitieakkoord staat dat de vier partijen ‘blijven streven naar vermindering van chemische gewasbescherming, bijvoorbeeld door precisielandbouw’. „Daar waren we het snel over eens”, zegt Siersema-Orsel. „Wij gebruiken in coalitieverband de term ‘landbouwgif’ niet meer, terwijl op een ledenbijeenkomst met onze partij alleen zo’n term best nog kan vallen. De oprukkende sierteelt zorgt voor discussie, dat hebben we niet dichtgetimmerd. Er moet altijd ruimte blijven, discussiëren hoort erbij. Wel is er onderling een goede communicatie en stemmen we inbreng in debatten af. Daarin heeft de BBB stappen gezet. Ze hadden na de verkiezingswinst hoge verwachtingen, maar we kunnen niet alles veranderen bij de provincie. Neem stikstof: dan zijn we toch afhankelijk van het Rijk. Wij hebben nog twee jaar en hebben gekeken wat we in die twee jaar nog kunnen bereiken.”
Samenwerken met de BBB, zorgt dat voor vragen vanuit de eigen achterban? „Dat valt mee, maar de ledenvergadering was spannend. Wij zijn een ledenpartij, dus de achterban mocht stemmen over toetreden tot de coalitie. Uiteindelijk is het goed gegaan, want de leden zagen dat we verantwoordelijkheid namen en ze hebben vertrouwen in onze fractie. De provinciale politiek opereert in de luwte, in Den Haag ligt alles onder een vergrootglas. Misschien is mediation voor sommige mensen daar een goed idee.”

Goed communiceren

BBB-fractievoorzitter in Groningen Erik Smelt is lovend over de samenwerking met GroenLinks tot nu toe. „Een kwestie van goed met elkaar communiceren. Via duidelijke afspraken, maar wel met ruimte voor een eigen mening. Dat geeft een fijne energie.”
Smelt merkt dat de BBB in de afgelopen twee jaar de landbouw en het platteland op de kaart heeft gezet op het provinciehuis in Groningen. „We zijn een landbouwprovincie. Dat besef is steeds meer doorgedrongen. Er wordt meer vanuit de praktijk gedacht, praktische oplossingen voor problemen.”
Ook denken de verschillende partijen hetzelfde over hoe er vanuit ‘Den Haag’ naar Groningen wordt gekeken. „Als een provincie waar nog ruimte is. Maar wij weten dat dat niet zo is, want ook hier is elke vierkante meter al ingevuld. Neem de invulling van het NNN (NatuurNetwerkNederland), dat is een landelijke opgave. Wij voeren uit. Dat is niet altijd leuk voor onze achterban, maar wij hebben ons wel aan de landelijke wetten te houden, waarbij we soms kunnen bijsturen.”
De BBB moet vaker wel wat slikken in coalitieverband. Een kerncentrale in Groningen? Die gaat er niet komen, terwijl de BBB eigenlijk voorstander is van een ‘SMR’, een kleine kerncentrale om energie op te wekken. Uitbreiding van industrie op landbouwgrond zoals in de Oostpolder? Beleid dat al was ingezet. „We gaan het nooit voor iedereen goed doen, zeker niet voor iedere individuele boer. Wij moeten ook belangen afwegen. In dat speelveld proberen we de juiste dingen te doen.”

Overijssel

„BBB veroverde 17 van de 47 zetels in Overijssel met de verkiezingen, een ongekend aantal”, stelt PvdA-fractievoorzitter Peter Hermans. „Uit de verkenning kwam echter naar voren om een brede coalitie te vormen. Dat klonk ons toch wat vreemd in de oren, maar we stonden er wel voor open.”
VVD, GroenLinks, PvdA en SGP sloten samen een coalitieakkoord, dat de basis vormt voor een samenwerking op het provinciehuis in de hoofdstad Zwolle. „Daar ben ik op dit moment niet ontevreden over”, stelt Hermans. „Dat komt doordat we intussen tweeënhalf jaar onderweg zijn. In het begin heeft samenwerken met de BBB energie gekost. Dat is ook niet zo gek, met zoveel nieuwe mensen die het provinciehuis betreden. Een deel (acht Statenleden) heeft zich van de BBB afgesplitst, dat zorgt dan wel voor druk op de coalitie.”
Momenteel bevindt de opvallende samenwerking zich in rustig vaarwater. Een goed coalitieakkoord is daarbij belangrijk. „Als de landelijke BBB zich tegen windenergie op land keert, grijpt de provinciale BBB terug op het coalitieakkoord. Daarin staat dat we de regionale energiestrategie volgen en dat er dus ruimte moet blijven voor initiatieven.”
De PvdA moest ook water bij de wijn doen. „Over inkrimpen van de veestapel is niks afgesproken in het akkoord, terwijl wij dat als een van de oplossingen zien voor bepaalde problemen in de landbouw. Groen gas uit mestvergisting vinden wij prima, maar mag dan niet als excuses dienen om hetzelfde aantal stuks vee aan te houden. Er is ruimte om dat soort verschillen in te brengen, elkaar diep in de ogen te kijken en toch te zoeken naar wat ons bindt. De wolf is daar ook een voorbeeld van. Als er een motie wordt ingediend over afschieten van probleemwolven, is de BBB voor en wij tegen. Die ruimte is er.”
PvdA en BBB vinden elkaar op een thema als leefbaarheid op het platteland. Bijvoorbeeld goed openbaar vervoer voor de kleinere dorpen. „Eigenlijk is dat voor mij zo vanzelfsprekend dat ik daar nooit echt bij stilsta. Bovendien is er nog iets wat ons allemaal bindt in Overijssel: we willen allemaal het beste voor onze eigen provincie. Dat is een groot verschil met de Haagse politiek.”

In de gordijnen

„Toen de verkenner aangaf dat een coalitie met GroenLinks en PvdA de beste optie zou zijn, zat ik in eerste instantie boven in de gordijnen en heb ik aangegeven dat er ook grenzen zijn”, vertelt BBB-fractievoorzitter in Overijssel Carla Evers. „Maar er bleken veel raakvlakken te zijn. Hoe we met onze inwoners om willen gaan bijvoorbeeld, welke bestuurscultuur we willen hanteren, en beleid maken op basis van feiten. Meten is weten. Zo’n coalitie van uitersten kost meer communicatie en energie, maar we kunnen qua beleid wel wat veranderen, doordat er minder tegenstelling is tussen coalitie en oppositie.”
De basis is het coalitieakkoord ‘Schouder aan Schouder’. Daar kunnen de coalitiepartijen op terugvallen als er tegenstellingen zijn. „Het zit soms in kleine woordjes. Toen mijn fractie het in de Provinciale Staten had over wensnatuur, gaf de fractievoorzitter van GroenLinks aan dat hem dat pijn deed. Ik heb toen gezegd dat wij daar op gingen letten. Maar toen GroenLinks de term ‘droomstroom’ gebruikte voor kernenergie, zat mijn fractie tegen het plafond. Toen heb ik daar wel even een telefoontje over gepleegd.”
De samenwerking gaat goed door dit soort communicatie, ook buiten de coulissen van het provinciehuis in Zwolle. „Dan nodig ik iemand van GroenLinks die altijd begaan is met natuur uit voor een wandeling bij mijn pluimveebedrijf, dat vlak bij de natuur ligt. Dan wijs ik hem op bijzondere bloemen en vogels. Dat schept dan direct een band.”
Uiteindelijk gaat het om resultaat, beseft ook Evers. „Ik ben trots op aangenomen moties op het gebied van een uitgebreid monitoringsnetwerk in verband met de Kaderrichtlijn Water, ingediend met GroenLinks. En dat we als eerste provincie in alle Natura 2000-gebieden bodemmonsters gaan nemen. Pijn doen soms de Provinciale Inpassingsplannen rond deze beschermde natuurgebieden, beleid dat sommige boeren hard raakt. Die zijn nog te veel top-down ingericht. Daar zien wij als BBB nog niet de juiste bestuursstijl.”
De Tweede Kamerverkiezingen helpen de goede samenwerking in Overijssel niet, denkt Evers. „Politieke partijen gedragen zich dan anders. Dat mag niet ten koste gaan van het mooie werk dat we tot nu toe hebben verricht. Dat houden we scherp in de gaten.”

Limburg

BBB, VVD, CDA, PvdA en SP vormen op het Limburgse gouvernement in Maastricht de coalitie. Bij het vormen van het onderliggende akkoord kreeg de PvdA de portefeuille landbouw en BBB stikstof/natuur. BBB-fractievoorzitter in Limburg Annetje Schoolmeesters kon daar in 2023 in sturen, omdat zij van de grootste partij is. „Constructief, opbeurend, persoonlijk en een goede dynamiek”, omschrijft zij de samenwerking met de PvdA.
„We wilden graag een brug slaan”, vertelt ze daarover. „De landbouwvisie van de PvdA strookt niet altijd met onze visie, maar voor het praktische geluid staan ze open. Daar moet ik ze een groot compliment voor geven: van bureaubeleid is de partij opgeschoven naar praktijkbeleid.”
Ze noemt als voorbeeld groen gas. PvdA-gedeputeerde Jasper Kuntzelaers ziet grote kansen voor groengasproductie via mono-mestvergisting „De PvdA heeft in het veld gezien dat zoiets werkt als boeren samenwerken”, aldus Schoolmeesters. „Dan kan je daar via het beleid op inspelen.”
Schuren doet het ook. „Zonder wrijving geen glans, de visie op stikstof verschilt. Zeker landelijk, met de combinatie met GroenLinks. Provinciaal hebben we daar geen last van. En als onze eigen gedeputeerde (Léon Faassen, red.) met ingrijpende plannen komt via een provinciale aanpak, zijn we daar kritisch op. Dat gebeurde onlangs. Zo hoort het overigens ook: we hebben in Nederland een duaal systeem tussen de bestuurders en volksvertegenwoordigers.”

Drenthe

„Het schuurt soms wel”, stelt Willem Vossebeld, fractievoorzitter van de BBB in Drenthe. Het Statenlid vormt een coalitie met PvdA, VVD en CDA. „Maar dan hebben we altijd het coalitieakkoord om op terug te vallen. Over de wolf gaan BBB en PvdA het nooit eens worden. Maar in het coalitieakkoord staat iets opgenomen over een wolfvrije zone. Daar is de PvdA mee akkoord gegaan en daar is dan ook goed overleg over.”
Daar staat tegenover dat de BBB in Drenthe zich gecommitteerd heeft aan de landelijke opgaven als het aankomt op natuur en stikstof. Ook dat staat in het coalitieakkoord. „Zo’n akkoord is water bij de wijn doen, ook al waren wij veruit de grootste partij na de verkiezingen (17 tegenover 4 zetels, red.). Dat zie je nu ook landelijk. De PVV is de grootste in de peilingen. Maar als niemand met je wil regeren, sta je alsnog met lege handen.”
Drenthe bewijst dat verschillen overbrugbaar zijn. „VVD en BBB kijken zakelijker naar het platteland: zonder boeren wordt het lastig om de boel draaiende te houden. De PvdA zit op het spoor van minder vee. Aan de landelijke doelen moeten we voldoen. Hoe kom je dan bij elkaar? PvdA en BBB denken wel aan het sociale aspect, aan de inspraak die boeren hebben. Zet boeren maar aan tafel en laat ze met oplossingen komen. Dan kom je vaak al een heel eind zonder grote problemen.”
Mestvergisting voor groen gas is ook zo’n thema waarbij provincies een vinger in de pap hebben. „Nu de PvdA meer optrekt met GroenLinks (de partijen fuseren uiteindelijk, landelijk is dat al het geval, red.) staat duurzaamheid hoger op de agenda. Via mono-mestvergisting kunnen we groen gas maken. Dan is het weer een voordeel dat GroenLinks meer met de PvdA optrekt.”

Noord-Holland

Dat het soms schuurt, beaamt de BBB-fractievoorzitter in Noord-Holland Ingrid de Sain. Daar vormt BBB een coalitie met VVD, PvdA en GroenLinks. Het coalitieakkoord met de titel ‘Verbindend vooruit’ is de basis van deze samenwerking. De melkveehouder annex Statenlid had naar eigen zeggen weinig keuze. „Wij hebben de verkiezingsuitslag gerespecteerd en werken samen met de vier grootste partijen. We waren na de verkiezingen tot elkaar veroordeeld. Er was een rechtse meerderheid van één zetel, en met veel kleinere partijen die dan allemaal een gedeputeerde willen leveren.”
Dus stapte BBB Noord-Holland over de eigen schaduw heen. Daardoor werkt BBB-gedeputeerde Jelle Beemsterboer (landbouw, provinciaal programma landelijk gebied en stikstofbanken) intensief samen met GroenLinks-gedeputeerde Rosan Kocken (Natuur en Landschap, Water en Bodem en Klimaatadaptatie). Zij worden gecontroleerd door de Statenleden, zoals De Sain. Houden de uiteenlopende partijen zich aan het coalitieakkoord?
„Neem de uitbreiding van Natuur Netwerk Nederland, het NNN”, geeft De Sain als voorbeeld. „Natuur is voor GroenLinks belangrijk. Maar zo’n uitbreiding gaat ten koste van landbouwgrond. Dus doet dat pijn bij onze achterban. Maar door zoiets via agrarisch natuurbeheer te regelen en extensivering ten goede te laten komen van vergunningverlening PAS-melders, kunnen wij wel water bij de wijn doen. Zodat Noord-Holland straks landelijke doelen haalt. Dat moeten wij dan wel weer heel goed uitleggen aan onze achterban.”
Ze merkt wel dat de verkiezingen ook zijn doorgedrongen tot het provinciehuis in Haarlem. „We hebben onze ego’s opzij moeten zetten om de economie in Noord-Holland niet jarenlang stil te laten vallen. We beslissen over grote en belangrijke thema’s. Nu de Tweede Kamerverkiezingen eraan zitten komen, nemen partijen sterkere standpunten in. Soms regeert de emotie, in plaats van de feiten. Politiek is niet eenvoudig. Ik roep dan ook iedereen op: stem niet op een persoon, maar lees de standpunten van de partijen via het verkiezingsprogramma. Want dat is uiteindelijk de basis voor akkoorden.”