Nieuw beheerplan Fochteloërveen treft landbouw hard
Op 8 april presenteren de provincies Drenthe en Friesland het nieuwe concept-beheerplan voor het Fochteloërveen. Het nieuwe beheerplan bouwt voort op de visie van de provincies Drenthe en Friesland dat de natuur onder druk staat in het Fochteloërveen. Uit een zeer grondig uitgevoerde vegetatiekartering in 2020 blijkt er ondanks de te hoge berekende stikstofdepositie juist grootschalig systeemherstel op te treden in het hoogveengebied. Het nieuwe beheerplan gaat daaraan voorbij en legt extra restricties op aan de omgeving en met name de landbouwsector.
Alles vergunningsplichtig
In het huidige beheerplan wordt bestaand gebruik beschermd, waardoor er geen vergunningsplicht is voor activiteiten die al voor 2010 plaatsvonden. In het nieuwe concept-beheerplan is dat niet langer het geval. In de eerste plaats gaan de provincies nu uit van november 1998 als referentiedatum. Het jaartal is gebaseerd op de Vogelrichtlijn, terwijl de Habitatrichtlijn pas van 2004 is. Doordat het volgens beide provincies niet mogelijk is om voor alle activiteiten sinds 1998 te bepalen of die significante effecten hebben op het natuurgebied, moeten boeren zelf gaan onderzoeken of een vergunning nodig is. De bescherming in het huidige beheerplan voor bestaand gebruik komt daarmee te vervallen.
Waterpeilen omhoog
Ook wachten de provincies de resultaten van het huidige grootschalige kadeherstel niet af, die het regenwater beter moet vasthouden. Dat programma loopt nog tot 2028, tenzij de provincie Friesland besluit om hier geen extra geld meer voor uit te trekken. Uit het concept-beheerplan blijkt dat Friesland hier 18 miljoen euro voor klaar heeft staan. In het nieuwe beheerplan wordt ook voorgesteld om in de aangelegde buffergebieden het waterpeil alvast omhoog te zetten, zodat het gebied natter blijft. Hiervoor staat 7 miljoen euro klaar en voor de inrichting van de Fochteloërveenweg en aanliggende landbouwenclaves 6 miljoen euro. Geld dat nodig is om de kades die er al zijn in het gebied goed te onderhouden, moet nog gevonden worden.
Ook staan er onderzoeken gepland naar nog meer buffergebieden. Het gaat om het huidige zanddepot aan de Drentse weg. Daarnaast worden de mogelijkheden voor uitbreiding verkend in het gebied Tachtig Bunder, ten zuidwesten van het Fochteloërveen, ten zuiden van de Norger Petgaten en in het Smildigerveen. Het benodigde geld voor die onderzoeken is er overigens nog niet.
Stikstofdepositie
De beide provincies gaan er ook nog steeds vanuit dat stikstofdepositie een grote drukfactor is voor het natuurgebied, ondanks dat uit vegetatiekarteringen blijkt dat het hoogveen zich herstelt. In het beheerplan benadrukken de provincies dat de aanwezigheid van pijpenstrootjevegetaties wijst op vergrassing en vermesting door hoge stikstofdepositie. Maar uit de vegetatiekartering zelf blijkt dat die vegetaties zich sinds 2013 ontwikkelen in de richting van hoogveenvegetaties. Als bewijs voor hoge stikstofdepositie voeren de provincies een Aerius-berekening aan uit 2023.
In het concept-beheerplan staat dat de mogelijkheid om de schadelijke effecten van vermesting en verzuring te verzachten door middel van overlevingsmaatregelen zijn uitgeput. In het beheerplan zijn geen maatregelen opgenomen om de stikstofdepositie terug te dringen. Dat verloopt via het gebiedsplan.
Bollenteelt
In het nieuwe beheerplan maken de provincies ruim 2 miljoen euro vrij voor onderzoek in relatie tot de instandhoudingsdoelstellingen. Dat gaat over alle Natura 2000-gebieden. Een deel van dit budget gaat naar de invloed van pesticiden die onder andere door de landbouw worden gebruikt. Vooral de opkomst van de bollenteelt in een straal van 3 kilometer rondom het gebied zien beide provincies als risico voor de natuur. Uit onderzoek in het Natura 2000-gebied Holtingerveld blijken er bestrijdingsmiddelen aangetroffen te zijn. Beide provincies koppelen de achteruitgang van bepaalde insecten aan de aanwezigheid van die bestrijdingsmiddelen. Dat is via onderzoek overigens niet aangetoond.
Wilde zwaan
Om de wilde zwaan beter te beschermen, willen de provincies verstoring door jaarronde landbouwactiviteiten om het Fochteloërveen verminderen. Ook behoort het instellen van beschermde foerageergebieden tot de te verkennen mogelijkheden. In dergelijke gebieden blijven tegen vergoeding gewassen als suikerbieten en aardappelen staan en vindt geen jacht en verjaging plaats.
Opvallend is dat het habitattype Vochtige heiden uit een nadere analyse van Prolander niet voorkomt in het gebied en ook niet voor kwam tijdens de aanwijzing. In plaats van dit natuurdoel te schrappen gaan de provincies er vanuit dat dit habitattype wel kan ontstaan. 'Vestiging en behoud van het habitattype vochtige heiden in het potentieel geschikte gebied in deelgebied Schuilhoeve zal gestimuleerd worden door het instellen van een hoog en zo stabiel mogelijk waterpeil, het tegengaan van opslag en indien nodig het toepassen van (druk)begrazing.'
